Thương mại điện tử đã thu hút sự quan tâm ngày càng tăng vào đầu thế kỷ 21, trong cả học thuật và thực tiễn. Ngày nay, càng nhiều người tiêu dùng tham gia mua sắm trên các nền tảng thương mại điện tử và các doanh nghiệp cũng có xu hướng đầu tư vào lĩnh vực tiềm năng này. Ngành thương mại điện tử ở Việt Nam đang là một trong những lĩnh vực được chú trọng nhất. Sự phát triển của thương mại điện tử Việt Nam hiện nay ngày càng lớn và hứa hẹn sẽ bùng nổ trong tương lai. Tuy vậy, trong quá trình phát triển và hoạt động, thương mại điện tử Việt Nam đang gặp phải một số vấn đề cần tìm giải pháp.
Một số vấn đề của Thương mại điện tử Việt Nam những năm tới
Thương mại điện tử là gì ?
Thương mại điện tử (E-commerce) là hình thức kinh doanh trực tuyến dựa trên các nền tảng công nghệ thông tin và sử dụng đường truyền internet để thực hiện các quá trình mua bán sản phẩm hay dịch vụ. Bằng các phương tiện điện tử mới, những hoạt động giao dịch, quảng bá, thậm chí là thanh toán được thực hiện nhanh chóng, hiệu quả hơn, giúp tiết kiệm chi phí và mở rộng phạm vi kinh doanh.
Thương mại điện tử là gì ?
Thay vì lúc trước chúng ta thường mua bán sản phẩm hay dịch vụ thông qua hình thức truyền thống – trao nhận trực tiếp, thì giờ đây, chỉ cần một chiếc smartphone, laptop hoặc ipad có kết nối internet là bạn có thể mua sắm sản phẩm hay dịch vụ mà bạn muốn một cách dễ dàng thông qua hình thức trực tuyến với quy trình thanh toán đa dạng.
Tốc độ phát triển của Thương mại điện tử Việt Nam
Thực trạng thương mại điện tử Việt Nam hiện nay đang ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ qua các năm. Theo thống kê của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thuộc Bộ Công Thương, thương mại điện tử Việt Nam đã đạt 11,8 tỷ đô la. Con số này chiếm khoảng 5,5% tổng mức bán lẻ sản phẩm tiêu dùng trên cả nước. Xét theo thứ hạng của khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đứng thứ 2 trong top 3 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại cao nhất trong khu vực. Đứng đầu là nước Indonesia.
Tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử Việt Nam
Tại Việt Nam, theo báo cáo của Google, Temasek và Bain and Company, quy mô thương mại điện tử hiện có trị giá lên đến 21 tỷ USD và dự kiến đạt 57 tỷ USD vào năm 2025. Báo cáo cũng ghi nhận con số lên tới 8 triệu người sử dụng kỹ thuật số mới kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát.
Trong bối cảnh COVID-19, thị trường thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục có sự tăng trưởng đáng kể, trở thành một trong những thị trường thương mại điện tử năng động và hấp dẫn nhất Đông Nam Á. Năm , tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử của Việt Nam đạt 18%, quy mô đạt 11,8 tỷ USD và là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á có mức tăng trưởng đạt 2 con số.
Khi các ngành bán lẻ hình thức trực tiếp đang gặp khó khăn do COVID-19, thì hình thức bán lẻ trực tuyến lại phát triển mạnh lên. Các số liệu thống kê và dự báo từ năm nay đến năm 2024 cho thấy thương mại điện tử xuyên biên giới tiếp tục tăng trưởng ấn tượng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa tăng bình quân 3,8%/năm; doanh thu bán lẻ thương mại điện tử tăng 15%. Tỷ trọng của thương mại điện tử trong tổng mức bán lẻ tăng 23,4%.
Một số vấn đề trong thương mại điện tử Việt Nam
Ngành thương mại điện tử ở Việt Nam trong quá trình hoạt động và phát triển đang phải một số vấn đề chưa có biện pháp giải quyết triệt để.
Vấn an ninh mạng
An ninh mạng không chỉ là vấn đề ở Việt Nam, mà còn là thách thức của thương mại điện tử trên toàn cầu. Người châu Á là những người mua sắm trực tuyến tích cực trên thế giới, nhưng vẫn có những lo ngại nhất định về tính bảo mật của báo cáo tín dụng điện tử trong khu vực.
Củng cố an ninh mạng cho hệ thống Doanh nghiệp
Theo Khảo sát An toàn Thông tin Toàn cầu của PwC
- Có tới 44% công ty không xây dựng chiến lược bảo mật thông tin tổng thể
- 48% công ty không chú trọng đào tạo nâng cao nhận thức về an ninh mạng cho nhân viên của mình
- 54% doanh nghiệp không có một quy trình đối phó với một cuộc tấn công mạng
Nhiều khách hàng lo ngại về việc thông tin của họ bị lộ khi họ mua sắm trực tuyến, và thực tế là như vậy. Nhiều người bị lộ thông tin và phải nhận đơn hàng giả. Trên thực tế, nhiều công ty đã nhận thức được sự nguy hiểm của những hành động vi phạm an ninh này. Tuy nhiên, họ vẫn chưa thực sự quan tâm đến các biện pháp phòng chống tấn công mạng, bởi có nhiều lý do như không đủ ngân sách, không biết sử dụng công cụ nào,…
Theo ước tính, mỗi cuộc tấn công mạng có thể khiến các doanh nghiệp thiệt hại lên đến hàng triệu USD. Tổn thất do hoạt động bị gián đoạn, dữ liệu bị đánh cắp và quá trình khôi phục hệ thống có thể khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng hỗn loạn hoặc thậm chí phá sản. Để cải thiện tình trạng này, các kế hoạch thương mại điện tử tại Việt Nam cần phải cải thiện chế độ bảo mật và đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng.
Môi trường cạnh tranh khốc liệt
Môi trường cạnh tranh cũng là một trong những thách thức mà ngành quản lý thương mại điện tử Việt Nam phải đối mặt. Theo nghiên cứu của iPrice Group và SimilarWeb : tổng kết lượng truy cập website trung bình của các sàn TMĐT Đông Nam Á năm thu được kết quả có đến năm doanh nghiệp nội địa Việt Nam góp mặt trong bảng xếp hạng top 10 khu vực. Các doanh nghiệp lần lượt là Thế Giới Di Động, Tiki, Sendo, Bách Hoá Xanh và FPT Shop. Bên cạnh đó là hai ông lớn Shopee, Lazada
Hiện tại, các nền tảng thương mại điện tử lớn trên thị trường như Shopee, Lazada,… hầu hết trong số họ là các công ty có vốn nước ngoài đáng kể. Việc cạnh tranh với hai đối thủ này quả thực rất khó khăn đối với các nền tảng thương mại điện tử của các công ty quốc gia như Tiki, FPT, thegioididong,…
Hạn chế trong quy trình thanh toán trực tuyến
Thanh toán trực tuyến có tầm quan trọng rất lớn trong thương mại điện tử vì nó tạo điều kiện cho sự phát triển của loại hình kinh doanh này. Nhưng trên thực tế phương thức thanh toán trực tuyến còn có nhiều hạn chế. Mặc dù ví điện tử và cổng thanh toán được mở khá phổ biến nhưng hiệu quả không mấy tốt đẹp, do ví điện tử và các ngân hàng ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn trong việc đồng bộ.
Hình thức thanh toán trực tuyến đang ngày càng phổ biến
Theo thống kê, hơn 72 triệu thẻ ATM đã được phát hành tại Việt Nam trong năm 2013, nhưng trên thực tế, tỷ lệ thanh toán thẻ trực tuyến chỉ đạt 19% trên tổng số thẻ được báo cáo trên.
Thanh toán trực tuyến đang là một thử thách đối với thương mại điện tử Việt Nam. Cũng bởi vì hạ tầng thanh toán thẻ còn nhiều hạn chế và rủi ro. Người dân ngại sử dụng thẻ để thanh toán trực tuyến vì chưa cảm thấy an toàn với chất lượng sản phẩm trên mạng, quen nhìn tận mắt, sờ tận tay trước khi mua, sợ bị lừa đảo, thông tin không đầy đủ dẫn đến rủi ro nhiều khi thanh toán trước. Chính vì vậy, việc người tiêu dùng thường lựa chọn hình thức thanh toán khi nhận hàng vì sợ lừa đảo, sợ nhận hàng ko đúng nên muốn kiểm tra hàng trước khi nhận hoặc khi sản phẩm có vấn đề thì quy trình trả hàng, hoàn tiền phức tạp.
Kiểm duyệt hàng hóa
Vấn đề kiểm duyệt hàng hóa đang là hạn chế của thương mại điện tử ở Việt Nam. Theo thống kê của báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam, năm , Ban Chỉ đạo cấp quốc gia đã phát hiện và xử lý 185.461 vụ buôn lậu hàng giả, gian lận thương mại. Kế đó, trong 6 tháng đầu , đã có hơn 30.000 vụ việc vi phạm được các lực lượng quản lý thị trường kiểm tra và xét xử, trong đó nổi cộm là các vụ buôn lậu, hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Kiểm duyệt hàng hoá là một quá trình quan trọng đối với Doanh nghiệp
Có thể thấy, hiện nay, tình hình buôn lậu hàng giả, gian lận thương mại, trốn thuế, buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng diễn ra phức tạp,… Nếu doanh nghiệp muốn phát triển hơn trong lĩnh vực thương mại điện tử và nâng cao lòng tin với khách hàng thì cần kiểm duyệt hàng hoá thật kĩ càng.
Tội phạm thương mại điện tử
Cho đến nay, có khoảng 7.726 tổ chức và trang web ứng dụng thương mại điện tử cá nhân đã đăng ký hoạt động với Bộ Công Thương. Ngoài ra, hơn 1.200 trang web hoạt động mà không được phép. Điều này cho thấy thương mại điện tử đang trở thành xu thế tất yếu trong nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, chính sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đã tạo ra mảnh đất màu mỡ cho tội phạm công nghệ cao phát triển dưới nhiều hình thức với nhiều thủ đoạn tinh vi.
Tội phạm thương mại điện tử
Các phương thức của các tội phạm thương mại điện tử đều rất thủ đoạn thủ đoạn, chúng thường tạo ra các website bán hàng chính hãng giảm giá 40% – 60% nhưng lại sử dụng bán tiền giả, bằng cấp giả và gửi hàng kém chất lượng, không rõ nguồn gốc, cuối cùng là lấy tiền của khách hàng.
Hoặc với một thủ đoạn khác, đó chính là “tin tặc”. Hacker sẽ xâm nhập vào tài khoản email của doanh nghiệp, sau đó theo dõi các giao dịch kinh doanh, tiếp đến chúng sẽ lựa chọn thời điểm thích hợp để thay đổi và đánh cắp thông tin khách hàng. Những đối tượng tội phạm công nghệ đã gây ra nhiều khó khăn của thương mại điện tử ở Việt Nam.
Để phòng chống tội phạm trong hoạt động thương mại điện tử, các doanh nghiệp cần xây dựng, nâng cao bảo mật thông tin, xử lý nghiêm khắc các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại như tố cáo, đệ đơn kiện lên bộ công thương. Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong các hoạt động phòng chống tội phạm liên quan đến thương mại điện tử.
Thuế và chi phí khi kinh doanh online
Gần đây nhà nước đã thu thuế các nhà bán bán hàng TMĐT. Việc thu thuế thương mại điện tử được nhận định là vấn đề nan giải trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam.
Theo luật Quản lý thuế số 38 kết hợp cùng một số Thông tư ban hành kể từ năm đã bổ sung thêm các quy định liên quan đến quản lý thuế đối với các hoạt động trên sàn TMĐT. Vì vậy có thể thấy rằng, các doanh nghiệp kinh doanh TMĐT có nghĩa vụ phải nộp thuế Giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Việc thu thuế các cá nhân kinh doanh trên sàn thương mại điện tử đang dần được tiến hành, do kinh doanh trên sàn sẽ có thống kê doanh thu. Tuy nhiên, việc thu thuế các cá nhân kinh doanh TMĐT trên website hay các mạng xã hội như Facebook, Instagram, Zalo hiện tại chủ yếu phụ thuộc vào sự tự giác của các cá nhân kinh doanh, do các nền tảng này chưa có biện pháp thống kê cụ thể doanh số bán hàng.
Vấn đề thống kê doanh số này cũng là thách thức với các nhà bán hàng trên mạng xã hội nếu không có quy trình chuẩn ngay từ đầu, nhất là các nhà bán hàng kinh doanh đa kênh. Để nắm bắt rõ ràng, chi tiết doanh số khi kinh doanh qua website và mạng xã hội, các nhà bán hàng có thể sử dụng các phần mềm bán hàng như Masterskills. Masterskills giúp bạn quản lý tập trung các kênh bán hàng như website, fanpage Facebook, Instagram, Zalo, Email, tổng đài. Phần mềm này cũng hỗ trợ lên đơn ngay trong khi tư vấn khách hàng, thống kê số đơn hàng theo từng loại sản phẩm, báo cáo chi tiết về số lượng đơn hàng và doanh thu theo thời gian.
Quản lý hoạt động kinh doanh trên nhiều nền tảng
Kinh doanh thương mại điện tử phụ thuộc nhiều vào chính sách của các nền tảng bán hàng. Thêm vào đó, khách hàng có mặt ở rất nhiều kênh khác nhau, nên bán hàng đa kênh đã và đang ngày càng phổ biến. Nhà bán hàng có thể cùng lúc kinh doanh trên nhiều website, nhiều fanpage Facebook, Facebook cá nhân, Instagram, Zalo, telesale qua điện thoại, bán hàng qua email, bán hàng có các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada… Điều này giúp xây dựng thương hiệu người bán trên nhiều nền tảng, tăng phạm vi tiếp cận khách hàng, gia tăng doanh số, và tránh phụ thuộc hoàn toán vào 1 nền tảng hay 1 kênh bán hàng. Tuy nhiên, điều này cũng gây ra thách thức về quản lý bán hàng đa kênh.
Tuy nhiên, đây cũng là vấn đề thương mại điện tử đang ngày càng có nhiều giải pháp mới nhờ sự ra đời của các phần mềm bán hàng. Hiện tại, chưa một phần mềm nào có thể tích hợp tất cả các nền tảng bán hàng trong kinh doanh thương mại điện tử. Tuy nhiên, mỗi phần mềm sẽ có những thế mạnh riêng như các loại kênh có thể tích hợp, khả năng quản lý các hoạt động vận hành khi kinh doanh online. Do đó, các nhà bán hàng nên dành thời gian tìm hiểu để chọn được phần mềm thích hợp, có thể hỗ trợ hoạt động kinh doanh của bạn.
Masterskills – Giải pháp chăm sóc khách hàng đa kênh
Nếu bạn đang kinh doanh qua website hay các mạng xã hội, Masterskills có thể là sự lựa chọn phù hợp dành cho bạn, nhờ các chức năng:
- Tư vấn khách hàng đa kênh từ website, fanpage, Zalo, Instagram, Zalo OA, email, tổng đài
- Quản trị mối quan hệ khách hàng (CRM)
- Tự động hóa phân chia công việc tư vấn khách hàng
- Hỗ trợ marketing chuyển đổi khách hàng tiềm năng
- Quản lý đơn hàng
- Thống kê chuyển đổi khách hàng và hiệu suất nhân viên
Tổng kết
Tại Việt Nam, thương mại điện tử (TMĐT) đang trở thành hình thái kinh doanh phổ cập của doanh nghiệp và có sức lan tỏa mạnh mẽ với người tiêu dùng. Báo cáo của Bộ Công thương cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp có TMĐT ở mức cao và liên tục tăng hàng năm. Chính vì vậy ở Việt Nam, thương mại điện tử là một trong những lĩnh vực được chú trọng nhất và đây cũng là một “quân cờ” có thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai gần. Nếu muốn phát triển hơn trong lĩnh vực Thương mại điện tử, thì các doanh nghiệp cần khắc phục những vấn đề mà sàn thương mại điện tử Việt Nam có thể gặp phải trong những năm tới.
