Hình minh họa (Nguồn: phantichkinhte123.files.wordpress.com)
Con người kinh tế (Homo Economicus)
Khái niệm
Con người kinh tế trong tiếng Anh có một số cách gọi là Homo Economicus hay economic human.
Con người kinh tế là một thuật ngữ tài chính mà một số nhà kinh tế học sử dụng để mô tả một con người hợp lí.
Con người kinh tế là con người tượng trưng đặc trưng bởi khả năng vô hạn để đưa ra quyết định hợp lí. Một số mô hình kinh tế theo truyền thống đã dựa vào giả định rằng con người là có tính hợp lí và sẽ cố gắng tối đa hóa lợi ích của họ cho cả về tiền tệ và phi tiền tệ.
Tuy nhiên, các nhà kinh tế học hành vi và thần kinh học hiện đại đã chứng minh rằng trên thực tế con người không có tính hợp lí trong việc ra quyết định và tranh luận về chủ đề “con người hơn nữa” (đưa ra các quyết định phi lí có thể dự đoán được) cung cấp một công cụ chính xác hơn để mô hình hóa hành vi của con người.
Nguồn gốc của con người kinh tế
Nguồn gốc của người kinh tế nằm trong một bài tiểu luận về kinh tế chính trị của John Stuart Mills vào năm 1836. Bài tiểu luận có tựa đề “Về định nghĩa của Kinh tế Chính trị và phương pháp điều tra phù hợp về nó” đã cố gắng gán đặc điểm cho các đối tượng đang xem xét cho lĩnh vực mới. Chủ đề của Mills là “người mong muốn sở hữu sự giàu có và có khả năng đánh giá hiệu quả so sánh của các phương tiện để đạt được mục đích đó”.
Ông tuyên bố rằng nền kinh tế chính trị gạt bỏ các động cơ khác của con người, ngoại trừ những người ủng hộ giả thuyết trong việc theo đuổi sự giàu có của ông. Sự sang trọng được coi là một phần của mong muốn của con người, cũng như sinh ra những đứa trẻ.
Thị hiếu và thiên hướng của người kinh tế theo Mills cũng được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Theo mô hình của Mills nếu bố mẹ có sở thích xa xỉ thì có thể có những đứa trẻ có xu hướng tương tự.
Lịch sử và các cuộc khủng hoảng kinh tế khác nhau trong những năm qua đã chứng minh rằng lí thuyết về người kinh tế là một sự thiếu sót. Daniel Kahneman, một nhà tâm lí học người Mỹ gốc Israel từng đoạt giải Nobel, và Amos Tversky, một chuyên gia hàng đầu về phán đoán và ra quyết định của con người, đã thành lập lĩnh vực của các nhà kinh tế học hành vi với bài báo năm 1979 “Lí thuyết triển vọng: phân tích việc ra quyết định trong điều kiện rủi ro”.
Kahneman và Tversky đã nghiên cứu ác cảm rủi ro của con người, nhận thấy thái độ của mọi người đối với rủi ro liên quan đến lợi nhuận khác với những mất mát liên quan. Con người kinh tế và ý tưởng rằng con người luôn hành động hợp lí bị thách thức bởi ác cảm rủi ro.
Chẳng hạn, Kahneman và Tversky nhận thấy rằng nếu được lựa chọn giữa việc chắc chắn nhận được 1.000 đô la hoặc có 50% cơ hội nhận được 2.500 đô la, mọi người có nhiều khả năng chấp nhận 1.000 đô la.
Ví dụ về con người kinh tế
Ví dụ phổ biến nhất cho biết về con người kinh tế là về một doanh nhân. Các doanh nhân tìm cách thu được lợi nhuận từ mỗi giao dịch và quyết định. Ví dụ, họ có thể tự động hóa các hoạt động và sa thải công nhân để tối đa hóa năng suất.
Tương tự như vậy, họ có thể loại bỏ các bộ phận không hiệu quả trong doanh nghiệp của mình để tập trung vào những bộ phận tạo ra lợi nhuận. Một con người kinh tế mang lại sự hợp lí tương tự cho các giao dịch của họ trong các lĩnh vực khác của cuộc sống. Nhưng lí thuyết này rơi vào ngõ cụt trong việc giải thích lí do đằng sau một số quyết định dường như không hợp lí.
Ví dụ, tính hợp lí nên buộc rằng người kinh doanh hợp lí phải sử dụng lợi nhuận từ việc kinh doanh của họ để sống một cuộc sống giản dị. Nhưng đó không phải lúc nào cũng luôn luôn như vậy. Sự phổ biến của các mặt hàng xa xỉ và tổ chức từ thiện là sự bác bỏ trực tiếp của lí thuyết này.
(Tài liệu tham khảo: investopedia.com)
